نقاشی نقشه فرش-نقطه گذاری گلهای شاه عباسی(۲)

نقطه گذاري گلهاي شاه عباسي

نقطه گذاری گلهای شاه عباسی

در مثالی دیگر فرشی با زمینه سرمه ای را با سبک مشهد در نظر بگیرید. در زمینه سرمه ای باید ختایی‌ها را به رنگ کرم کرده و دو طرف آنها را با رنگهای شتری و لاکی نقطه گذاری نمود. اگر درهمین نقشه لچکی کار شده باشد و بند لچک اسلیمی‌باشد و رنگ مسی برای لچک انتخاب شده باشد اسلیمی‌را می‌توان با چند رنگ کار کرد . به عنوان مثال می‌توان از رنگهای الماسی خاکی روشن ، آبی روشن وسفید استفاده نمود. اما در این نقشه با فرض استفاده از رنگ سفید برای اسلیمی‌پس از آنکه داخل اسلیمی‌با رنگ سفید کار شد برای تکمیل دور‌ان می‌توان از رنگ آبی استفاده کرد . زیرا اطراف اسلیمی‌از یک طرف به زمنیه مسی و از طرف دیگر به زمینه سرمه ای ختم می‌شود.

دلیل  استفاده از رنگ آبی برای اطراف اسلیمی‌مناسب و هماهنگ بودن رنگ  آبی با دو رنگ سرمه ای و مسی است. در چنین مواردی گلهای شاه عباسی مطابق رنگ زمینه ، رنگ آمیزی می‌شوند؛ زیرا درمشهد برای رنگ آمیزی نقشه قالی از رنگهای زیادی استفاده می‌کنند. به همین دلیل فرد نقاش آزادی عمل داشته و می‌تواند تا حدود بیست الی بیست و پنج رنگ را به کار برد. با این توانایی و آزادی عمل که شرایط منطقه بافت برای نقاش تعیین کرده است او رنگ ها را کنار هم گذاشته و با هم هماهنگ می‌کند.

برای مثال درگل شاه عباسی برگ پروانه ای ، نقاش می‌تواند با ذوق وسلیقه خود برگهای شاه عباسی را جداگانه رنگ کرده ، سپس پروانه آن را که به شکل چهاربرگ شاه عباسی می‌باشد با رنگ دیگری رنگ آمیزی کندو  برای نقطه گذاری نیز به همین ترتیب عمل نماید.

در زمینه کرم برای آگاهی بیشتر و روشن شدن مطلب با ذکر مثالی از فرش اصفهان مطلب را ادامه می‌دهیم.  در این فرش طرحهایی از ختایی، انواع گلهای شاه عباسی و همچنین ترنج و اسلیمی‌کار شده است. بنابراین برای نقاشی این طرح باید نقاش ابتدا لچک و ترنج مناسب را انتخاب کرده و سپس به تعیین رنگ طرحهای دیگر نقشه بپردازد. به این معنی که اگر حاشیه این طرح لاکی باشد بالطبع ترنج نیز لاکی خواهد بود. امکان دارد برای ترنج تنها یک رنگ انتخاب نشده و ازچند رنگ استفاده شود به این صورت که در داخل ترنج ، ترنجهای دیگری نیز طراحی شده باشد که در این صورت رنگ مذکور یعنی رنگ آبی برای ترنج بیرونی خواهد بود.

کار بعدی در روی لچک کناره زمینه اصلی است که با رنگ سرمه ای و بندهای ضخیم کارشده است. می‌توان لچک دیگری را در داخل لچک اصلی ایجاد کرد که در صورت وجود این لچک در داخل لچک اصلی ، کار اصلی باید بر روی لچک اصلی متمرکز شده و لچکهای داخلی در مراحل بعدی کار شود. بنابراین کارلچک اصلی با در نظر گرفتن زمینه سرمه ای شروع و بند ضخیم آن با رنگ خاکی روشن یا آبی روشن یا دارچینی و یا هر رنگی که مناسب دو زمینه باشد رنگ آمیزی می‌شود. ولی در اینجا در صورت انتخاب رنگ خاکی روشن برای بند ضخیم دور لچک، می‌توان برای نقطه گذاری دور بند از رنگ دارچینی استفاده نمود.

پس از نقطه گذاری دور بند، نوبت به تزئین خود بند می‌رسد که در اینجا به علت اینکه  بند مورد نظر خاکی روشن است از این رو برای سایه زدن باید از رنگی استفاده شود که متناسب با رنگ خاکی بوده و با آن هماهنگی لازم را داشته باشد . برای ایجاد این هماهنگی می‌توان از رنگ خاکی متوسط و یا خاکی سیر استفاده کرد. در آمیزی سایر گلها و برگها نیز باید هماهنگ با رنگ زمینه انجام شود.

شایان ذکر است که در اصفهان تعداد رنگهایی که در نقشه به کار برده می‌شود، نسبت به تعداد رنگ مورد استفاده در تبریز یا دیگر شهرهای آذربایجان کم است. البته در اینجا در خصوص رنگهای مورد استفاده در آذربایجان، خصوصاً تبریز و چگونگی و نحوه استفاده از رنگها در این دیار صحبتی نشده است. این موضوع به این علت است که نقاشان و بافندگان آذربایجان از نقشه رنگ شده و نقطه شده استفاده نمی‌کنند و طریقه کار آنها با مناطق دیگر فرش بافی فرق اساسی دارد.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]