زیبایی نقوش فرش

زیبایی نقوش فرش 

فرش دستباف ایران دارای اصول قدرتمند و مستحکمی است که زیبایی‌ها بر پایه آن شکل گرفته‌اند و چنانکه مبانی زیباییها، کشف و تبیین شوند، درمی‌یابیم که چگونه آنها با ارزشهای هنری و فرهنگی کشورمان پیوستگی و ارتباط دارند و برگی دیگر بر هویت ملی ایرانیان در جهان اضافه خواهند کرد.

شاید ساده‌ترین راه احساس رضایت انسان در مواجهه با اثر زیبا، درک بصری وزن، تناسب و تعادل اشکال و رنگها با یکدیگر و نظم بیان اجزا باشد ولی باید توجه داشته باشیم که بحث درباره جوانب هنری یک اثر از بحث درباره جوانب کاربردی آن مشکل‌تر است. جنبه کاربردی اثر عینی است ولی جوانب کاربردی آن مشکل‌تر است جنبه کاربردی اثر عینی است ولی جوانب هنری اثر تنها بصری نیست و در اینجاست که حتی بحث هنر والا و هنر عامه نیز به میان می‌آید چون هنر عامه به دلیل در نظر گرفتن سلائق بازار و مشتری تابع تغییرات آنی و به روز می‌شود ولی هنر والا آن است که در افزایش یا کاهش دیدگاههای هنرشناسی مردم، سهیم باشد و به این علت است که هنرمندی که هنر والا می‌آفریند، آگاهانه و از سر تعمق و تأمل طرح می‌زند، رنگ انتخاب می‌کند و تاروپود را به هم می‌بافند. در اینجا منویات درونی فرد با آمیخته‌های علمی و تجربی و ذوقی وی، درهم می‌آمیزد و در این حالت زیباییها را افشا کردن کار آسانی نیست چه دشواری شناخت در آن است که جوهر پدیدار در سطح و نما باقی نماند. هرچه هنرمند با استعدادتر باشد، گزینش او از حیات در اثرش، جوهر وجود انسان را بیشتر نشان می‌دهد و بدین گونه مخاطب با درک زیبایی، خود را در اثر تعریف و تفسیر می‌کند.

ادامه در پست بعدی…

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]

زیبایی نقوش فرش -زیبایی ابعاد

زیبایی ابعاد

ابعاد و اندازه فرش از دو حیث بر زیبایی آن می‌افزاید :

۱) در صورتی که متناسب با نوع کاربردی فرش باشد .

۲) در صورتی که نوع نقش و طرح انتخابی در تناسب با ابعاد در نظر گرفته برای بافت فرش توسط طراح باشد.

در باب زیبایی‌های معنوی فرش که تحت عنوان تأثیر عوامل باطنی از آن یاد می‌کنیم هم ، شاخصهای گوناگونی بر زیبایی فرش تأثیر می‌گذارند. نظیر نیت و صدق هنری، هنرمند، شهود، تخیل و الهام و حتی باورها و انگاره‌های مذهبی و دینی و این بعد معنوی مستتر در روح فرش ایرانی است که تعادل میان صورت و معنا در هنرهای ایران را آشکار می‌سازد بیانگر رازهای خاموش و مکنون پنهان در زیبایی‌های ظاهر، بر عمق زیبایهای باطن اثر هنری خواهد افزود و رمز ماندگاری آن را جاودانه خواهد ساخت .

 

 

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]

نقاشی نقشه فرش-آشنایی با مفهوم رنگ کردن نقشه فرش

آشنایی با مفهوم رنگ کردن نقشه فرش

رنگ و نقطه نمودن لچ و ترنج

با توجه به گستردگی و پهناوری کشور ایران، هنر رنگ آمیزی نقشه فرش در مناطق مختلف متفاوت بوده و در این خصوص هر نقطه ای سبک ویژه و خاص خود را دارد. همچنین روش کار یک نقاش متاثر از سبک شهر و محل زندگی خود یا سبک شهر و محل بافت فرش می‌باشد. بنابراین ذوق، سلیقه و ابتکارات شخص نقاش به موزات سبک محل بافت فرش پیش می‌رود.

با توجه به مطالب مذکور، انتخاب و انجام رنگ لچک و ترنج بر اساس دو اصل مهم صورت می‌پذیرد:

۱-محل بافت فرش

۲-سلقه و ابتکارات شخص نقاش

در مورد انتخاب رنگ زمینه ترنج باید به یک اصل اساسی تئجه داشت که همیشه رنگ زمینه ترنج،همرنگ زمینه حاشیه اصلی فرش می‌باشد. این اصل مختص محل و منطقه خاصی نبوده و در اکثر مناطق توسط نقاشان رعایت می‌شود. در مواردی، دلیل اختلاف رنگ زمینه ترنج با رنگ زمینه حاشیه اصلی فرش، هماهنگ سفارش دهنده با شخص نقاش و همچنین سلیقه شخصی نقاش می‌باشد. ولی همان طور که اشاره شد همرنگ بودن این دور زمینه یک اصل است و باید مورد توجه نقاشان قرار گیرد.

در برخی نقشه ها، لچک و ترنجها از چهار یا پنج و… زمینه تشکیل شده است. این زمینه ها توسط یندهایی از هم جدا می‌شوند. هنگام کار یا چنین مواردی، نقاش از روش حرکتی استفاده می‌کند. به این معنی که از مرکزی ترین زمینه ترنج کار را شروع کرده و در آخرین زمینه کار را به اتمام می‌رساند.

روش کار به این صورت است، که در مرکزی ترین زمینه از رنگ تیره استفاده می‌شود و به ترتیب از مرکز به سمت قابهای ترنج در زمینه های بعدی آنها از رنگهای روشن تری استفاده می‌شود، تا در نهایت روشن ترین رنگ به آخرین زمینه اختصاص می‌یابد. بنابراین رنگ زمینه های ترنج به ترتیب از مرکز به طرف قابهای ترنج، یکی از یکی روشن تر است تا اینکه در نهایت آخرین زمینه روشن ترین رنگ را داشته و مرکزی ترین زمینه، تیره ترین رنگ را در زمینه های یک ترنج خواهد داشت. البته عکس حرکت فوق را نیز می‌توان انجام داد، به این معنی که در مرکزی ترین زمینه ترنج، رنگ روشن را به کار برده و به ترتیب که به سمت قابهای ترنج حرکت می‌شود، از رنگهای تیره تری نسبت به زمینه مرکزی استفاده می‌شود؛ به ترتیبی که از مرکز به طرف قابها، رنگ زمینه ها یکی از یکی تیره تر به نظر می‌رسد.

با توضیحات فوق این نتیجه حاصل می‌شود که در چنین مواردی دو روش پیش روی نقاش است. یکی حرکت از تیره به روشن و دیگری از روشن به تیره. در حالت کلی باید توجه داشت که چه زمانی حرکت از تیره به روشن مناسب است و چه زمانی حرکت از روشن به تیره. نکته مهم در خصوص رنگ آمیزی ترنج این است که اگر زمینه مرکزی به رنگ تیره باشد، آن فرش تیره به نظر خواهد آمد. شایان ذکر است که ترتیب، حرکتها و انتخاب رنگهایی که برای ترنجها توضیح داده شده، در مورد رنگ آمیزی لچکها نیز صادف است.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]

نقاشی نقشه فرش-نقطه گذاری گلهای شاه عباسی(۳)

نقطه گذاری گلهای شاه عباسی

نقاشان آذربایجانی نقشه را با ماژیک و یا مداد رنگی، نقطه گذاری کرده، سپس با کدبندی و شماره‌نویسی، رنگ مورد نظر را انتخاب می‌کنند. به این معنی که رنگها را روی یک برگ کاغذ چسبانده و در زیر هر کدام از رنگها شماره ای را درج می‌کنند. بعد از این کار، رنگ را با شماره انتخاب کرده به روی نقشه مورد نظرشان پیاده می‌کنند.

به عنوان مثال برای رنگ لاکی شماره (۵)، برای رنگ سفید شماره (۴)و… را تعیین و درج می‌کنند. سپس در داخل گلی که قراراست با رنگ لاکی کار شود شماره (۵) را می‌نویسند و دور گل را که قرار است با رنگ  سفید کار شود، شماره تعیین شده را می‌نویسند و بافنده نیز از روی شماره های نوشته شده کار خود را انجام می‌دهد.

اشکالی که برای این نوع رنگ آمیزی و تعیین رنگ گرفته می‌شود، این است که چنانچه ایرادی و اشکالی در انتخاب رنگ وجود داشته باشد، تا مرحله بافت پنهان می‌ماند و پس از مرحله بافت ایرادات و اشکالات کار رنگ مشخص می‌شود. در حالی که اگر اشکالات احتمالی در نقشه قبل از بافت مشاهده و رویت شود، به مراتب راحت تر و بهتر اصلاح می‌شود؛ در حالی که پس از بافت، رفع ایرادات و اشکالات نقاشی تقریباً غیر ممکن است.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]

نقاشی نقشه فرش-نقطه گذاری گلهای شاه عباسی(۲)

نقطه گذاری گلهای شاه عباسی

در مثالی دیگر فرشی با زمینه سرمه ای را با سبک مشهد در نظر بگیرید. در زمینه سرمه ای باید ختایی‌ها را به رنگ کرم کرده و دو طرف آنها را با رنگهای شتری و لاکی نقطه گذاری نمود. اگر درهمین نقشه لچکی کار شده باشد و بند لچک اسلیمی‌باشد و رنگ مسی برای لچک انتخاب شده باشد اسلیمی‌را می‌توان با چند رنگ کار کرد . به عنوان مثال می‌توان از رنگهای الماسی خاکی روشن ، آبی روشن وسفید استفاده نمود. اما در این نقشه با فرض استفاده از رنگ سفید برای اسلیمی‌پس از آنکه داخل اسلیمی‌با رنگ سفید کار شد برای تکمیل دور‌ان می‌توان از رنگ آبی استفاده کرد . زیرا اطراف اسلیمی‌از یک طرف به زمنیه مسی و از طرف دیگر به زمینه سرمه ای ختم می‌شود.

دلیل  استفاده از رنگ آبی برای اطراف اسلیمی‌مناسب و هماهنگ بودن رنگ  آبی با دو رنگ سرمه ای و مسی است. در چنین مواردی گلهای شاه عباسی مطابق رنگ زمینه ، رنگ آمیزی می‌شوند؛ زیرا درمشهد برای رنگ آمیزی نقشه قالی از رنگهای زیادی استفاده می‌کنند. به همین دلیل فرد نقاش آزادی عمل داشته و می‌تواند تا حدود بیست الی بیست و پنج رنگ را به کار برد. با این توانایی و آزادی عمل که شرایط منطقه بافت برای نقاش تعیین کرده است او رنگ ها را کنار هم گذاشته و با هم هماهنگ می‌کند.

برای مثال درگل شاه عباسی برگ پروانه ای ، نقاش می‌تواند با ذوق وسلیقه خود برگهای شاه عباسی را جداگانه رنگ کرده ، سپس پروانه آن را که به شکل چهاربرگ شاه عباسی می‌باشد با رنگ دیگری رنگ آمیزی کندو  برای نقطه گذاری نیز به همین ترتیب عمل نماید.

در زمینه کرم برای آگاهی بیشتر و روشن شدن مطلب با ذکر مثالی از فرش اصفهان مطلب را ادامه می‌دهیم.  در این فرش طرحهایی از ختایی، انواع گلهای شاه عباسی و همچنین ترنج و اسلیمی‌کار شده است. بنابراین برای نقاشی این طرح باید نقاش ابتدا لچک و ترنج مناسب را انتخاب کرده و سپس به تعیین رنگ طرحهای دیگر نقشه بپردازد. به این معنی که اگر حاشیه این طرح لاکی باشد بالطبع ترنج نیز لاکی خواهد بود. امکان دارد برای ترنج تنها یک رنگ انتخاب نشده و ازچند رنگ استفاده شود به این صورت که در داخل ترنج ، ترنجهای دیگری نیز طراحی شده باشد که در این صورت رنگ مذکور یعنی رنگ آبی برای ترنج بیرونی خواهد بود.

کار بعدی در روی لچک کناره زمینه اصلی است که با رنگ سرمه ای و بندهای ضخیم کارشده است. می‌توان لچک دیگری را در داخل لچک اصلی ایجاد کرد که در صورت وجود این لچک در داخل لچک اصلی ، کار اصلی باید بر روی لچک اصلی متمرکز شده و لچکهای داخلی در مراحل بعدی کار شود. بنابراین کارلچک اصلی با در نظر گرفتن زمینه سرمه ای شروع و بند ضخیم آن با رنگ خاکی روشن یا آبی روشن یا دارچینی و یا هر رنگی که مناسب دو زمینه باشد رنگ آمیزی می‌شود. ولی در اینجا در صورت انتخاب رنگ خاکی روشن برای بند ضخیم دور لچک، می‌توان برای نقطه گذاری دور بند از رنگ دارچینی استفاده نمود.

پس از نقطه گذاری دور بند، نوبت به تزئین خود بند می‌رسد که در اینجا به علت اینکه  بند مورد نظر خاکی روشن است از این رو برای سایه زدن باید از رنگی استفاده شود که متناسب با رنگ خاکی بوده و با آن هماهنگی لازم را داشته باشد . برای ایجاد این هماهنگی می‌توان از رنگ خاکی متوسط و یا خاکی سیر استفاده کرد. در آمیزی سایر گلها و برگها نیز باید هماهنگ با رنگ زمینه انجام شود.

شایان ذکر است که در اصفهان تعداد رنگهایی که در نقشه به کار برده می‌شود، نسبت به تعداد رنگ مورد استفاده در تبریز یا دیگر شهرهای آذربایجان کم است. البته در اینجا در خصوص رنگهای مورد استفاده در آذربایجان، خصوصاً تبریز و چگونگی و نحوه استفاده از رنگها در این دیار صحبتی نشده است. این موضوع به این علت است که نقاشان و بافندگان آذربایجان از نقشه رنگ شده و نقطه شده استفاده نمی‌کنند و طریقه کار آنها با مناطق دیگر فرش بافی فرق اساسی دارد.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]

نقاشی نقشه فرش-نقطه گذاری گلهای شاه عباسی(۱)

نقطه گذاری گلهای شاه عباسی

با توجه به مطالب بیان شده می‌توان گفت که برای نقطه گذاری ر تمامی‌گلها ، نقشها و طرحها ابتدا باید به رنگ زمینه و سپس به رنگهای اطراف محل مورد نظر توجه کافی مبذول شود تا در جمع بندی کلی، تمامی‌قسمتهای فرش نه تنها از یکنوع هماهنگی خاصی برخوردار باشد، بلکه از تداخل رنگها در قسمتهای آن جلوگیری شود.  این نتیجه حاصل نمیشود مگر به ابتکار شخص نقاش که باید با دیدی روشن رنگ فرش را قبل ازبافت تجسم نماید. همچنین یک نقاش باید توجه به اینکه نقشه در کدامشهر و منطقه بافته خواهد شد، نقشه را رنگ آمیزی و نقطه گذاری نماید. زیرا همچنانکه قبلاً نیز توضیح داده شد هر شهر و هر منطقه ای برای رنگ آمیزی و نقطه گذاری فرش سبک  روال ویژه ای دارد. علاوه بر اینها سلیقه شخصی نقاش نیز مطرح است که با استفاده از تجربه نظر و سلیقه خود و انتخاب رنگهای هماهنگ ارزش مربوط به رنگ فرش را تعیین می‌کنند.

اکنون برای توضیح و تشریح کلی نقطه گذاری با ذکر مثالی از سبک اصفهان مطلب ارائه می‌دهیم. برای روشن شدن مطلب فرشی و یا نقشه هژای ار در نظر می‌گیریم که متن و زمینه ای لاکی دارد . حال سوال این است که نقاش چه کارهایی می‌تواند در این رابطه انجام دهد؟ ونحوه کار چگونه است؟

در چنین مواردی ختایی ها، اسلیمی‌ها و بندهای دیگری که در نقشه به کار گرفته شده اند به راحتی می‌توانند رنگهای مختلفی داشته باشند. به عبارت دیگر نقاش آزاد است و می‌تواند در انتخاب رنگ، سلیقه و خلاقیتهای فردی  خود را نشان بدهد وآنها را با توجه به خواستهای سفارش دهنده درروی نقشه پیاده کند. در اینجا وقتی زمینه نقشه لاکی است برای ختایی های موجود در نقشه کِرِم مناسب بوده و برای نقطه گذاری دور رنگ کرم باید از رنگهایی استفاده شود که با زمینه لاکی و دور کرم هماهنگی داشته باشد.

برای ایجاد چنین هماهنگی باید در یک سمت ختایی رنگ آبی و در سمت دیگر آن رنگ سرمه ای به کار برده شود. در خصوص اسلیمی‌های به کار رفته در لچک و ترنج رنگ انتخابی باید با رنگ زمینه متناسب و هماهنگ باشد.

فرشی که زمینه لاکی دارد و ترنج آن سرمه ای است باید رنگ اسلیمی‌آن در مایه های روشن انتخاب شود. به عنوان مثال می‌توان رنگ اسلیمی‌را خاکی روشن انتخاب کرد که هم بازمینه لاکی و هم با زمینه سرمه ای هماهنگ است. نقطه های اسلیمی‌را نیز می‌توان با رنگ سفید کار کرده و رنگ گلهای شاه‌عباسی را به سبک اصفهان انتخاب نموده و به کار برد.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]

نقاشی نقشه فرش-نقطه گذاری گلهای شاه عباسی

نقطه گذاری گلهای شاه عباسی

طرح بعدی که باید درباره نقطه گذاری آن توضیح داده شود طرح شاه عباسی یا گلهای شاه عباسی می‌باشد .گلهای شاه عباسی یا گلهای شیخ صفی، طرحهایی مدور و دلفریب به صورت پنج پر و گاهی دوازده پر هستند که در مرکز به وسیله گلی کوچک و دگمه ای به هم اتصال پیدا کرده و ضمن هماهنگی با طرحهای ختایی، فضاهای گسترده ای را فارغ از ریتمهای تکراری به خود اختصاص می‌دهند. نقطه گذاری گلهای شاه عباسی در هر منطقه به سبک و روال خاصی که ویژه همان منطقه و برخاسته از فرهنگ و آداب و رسوم بومی‌آن منطقه است صورت می‌پذیرد.

البته همین ویژگی شامل طرحهای دیگر نیز می‌شود. اما در گلهای شاه عباسی رعایت ویژگیهای فرهنگی هر منطقه ضروری است؛ به طوری که نوع و چگونگی رنگ  گلهای شاه عباسی یکی از عوامل تعیین کننده و وجه تمایز فرشهای هر منطقه به شمار می‌رود. به طور مثال در تبریز، گلهای شاه عباسی را تزئین می‌کنند. یعنی با استفاده از کار سایه به آنها جلوه ای دیگر می‌دهند. در اصفهان پس از رنگ و نقطه‌گذاری گلهای شاه عباسی در مواردی نقاشان یک ریشه رنگ سفید نیز در آن به کار می‌برند که این ریشه در کاربافت با ابریشم بافته می‌شود. این ریشه را اغلب در کناره داخلی برگهای گلهای شاه عباسی و یابندهای آن به کار می‌برند.

در کاشان و مناطق نزدیک به آن به هیچ عنوان دور گلها و بندها تزئین نمی‌شود. به این صورت که شاخ و برگهای فرش (مخصوصاً در گلهای شاه عباسی) با یک ریشه که مناسب گل رنگ شده باشد کار می‌شود.این به آن معنا نیست که همه گلهای شاه عباسی با یک رنگ نقطه گذاری می‌شوند. چراکه احتمال دارد یک گل شاه عباسی با استفاده از چندین رنگ نقطه گذاری شود. به این ترتیب که دور برگها با رنگی تمایز از رنگ تخمه و رنگ آینه یا وسط گل نقطه گذاری شده و بدین منوال تا آخر نقطه گذاری رنگها با هم فرق می‌کند.

در مورد نقطه گذاری سایر عناصر فرش از قبیل گل فرنگ یا اشکال دیگر مانند گلهای گوناگون ، حیوانات و پرندگان باید توجه به رنگ زمینه فرش رنگ آنها را انتخاب نموده و سپس با سایه زدن آنها را تزئین نمود . به عنوان مثال اگر در فرش با زمینه سرمه ای گل رز وجود داشته باشد و این گل با رنگ صورتی کار شده باشد، برای تزئین این گل، با توجه به محیط اطراف و بررسی رنگهای پیرامون ان در صورتی که مناسب باشد دور گل به رنگ سفید نقطه گذاری می‌شود و پس از آن برای سایه گذاری می‌توان از رنگهای زرشکی و یا لاکی و دوغی استفاده کرد. در مورد حیوانات و پرندگان نیز شیوه کار به همین منوال است.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]

نقاشی نقشه فرش-رنگ و نقطه نمودن عناصر تزئینی در نقشه فرش

رنگ و نقطه نمودن عناصر تزئینی در نقشه فرش:

نقطه نمودن بندها

حرکت اصلی در نقشه به عهده بندها است. گاهی نیز این بندها کارشان جداسازی رنگ زمینه با رنگ لچک و ترنج می‌باشد. وقتی یک طراح می‌خواهد نقشه ای را طراحی کند ابتدا حرکت بند را کار می‌کند. به همین علت است که می‌گویند در فرش و نقشه آن حرف اول را بند می‌زند. به ترتیبی که ذکر شد نقاش نیز باید ابتدا رنگ بند را انتخاب نموده و بعد از آن به انتخاب رنگ گلها و بوته ها و گلهای شاه عباسی بپردازد. ذکر این نکته ضروری است که بعضی بندها دو ریشه ای و بعضی سه ریشه ای هستندو  گاه برخی از آنها بزرگتر و پهن تر می‌باشند.

بندهای دو ریشه ای همیشه به هم چسبیده حرکت می‌کنند و نقاش باید این بندها را با دو رنگ مجزا کار کند. بندهای سه یا چهار ریشه ای وقتی مستقیم حرکت می‌کنند سه ریشه نشان می‌دهدند ولی وقتی حرکت آنها به حالت منحنی است، چهار ریشه به نظر می‌رسند. بنابراین نقاش باید برای وسط بند یک رنگ متناسب با رنگ زمینه انتخاب نماید و سپس طرفین بند را که با نقطه کار خواهد شد با دو رنگ مجزا کار کند و حرکت باید طوری باشد که بند مورد نظر شکسته به نظر نرسد. چنانکه توضیح داده شد بعضی از بندها دور لچک و ترنج قرار می‌گیرند ضخیم هستند. چنین بندهایی را می‌توان با سایه زدن یا تزئین کردن کمی‌نازکتر وظریف تر و زیباتر نشان داد. در خصوص بندهای سه و یا چهار ریشه ای قبلاً توضیح کافی داده شده است. در اینجا تنها یک نکته ذکر می‌شود و آن این است که گاهی در قسمتهایی از بندهایی به نام ختایی نام برده می‌شود که منظور همان بندهای سه و چهار ریشه ای است.

مورد دیگراسلیمی‌ها هستند. در اسلیمی‌ها پس از آنکه رنگ مناسب انتخاب شد، رنگ کاری انجام می‌گیرد و با نقطه چین نمودن کناره های بندها آن اسلیمی‌مورد نظر را تزئین نموده و سپس متن را می‌توان با رنگی مناسب و هماهنگ با رنگ کلی نقشه آراست. شایان ذکر است که اسلیمی‌یکی از طرحهای زیبا جالب و پرطرفدار است که ظرافت و ریزه کاریهای بسیاری برخوردار است. می‌توان اسلیمی‌را در رنگهای مختلف و متنوعی رنگ آمیزی کرد. اسلیمی‌طرحی است که اب همه گروههای رنگی سازگاری دارد. به عبارت بهتر در طرح اسلیمی‌می‌توان رنگهای سرد ، رنگ های گرم و… را به کار برد.

در رنگ آمیزی اسلیمی‌باید رنگ زمینه یا متن نقشه فرش را مورد توجه قرار داد و با توجه به نوع رنگ متن، رنگ اسلیمی‌را انتخاب نمود. به طور مثال در زمینه کِرِم می‌توان اسلیمی‌را سرمه ای، آبی روشن، آبی سیر، خاکی سیر یا متوسط و بعضی از رنگهای دیگر رنگ آمیزی کرد. در اکثر جاهای نقشه، طرح اسلیمی‌را با یک رنگ نقطه گذاری می‌کنند. به عنوان مثال در نقشه ای که زمینه آن کرم است و طرح اسلیمی‌در آن سرمه ای رنگ شده می‌توان نقطه آن با آبی روشن، شتری خاکی و یا رنگهای گرم مانند لاکی و یا دارچینی نقطه گذاری کرد.

درباره اسلیمی‌این نکته نیز قابل ذکر است که در این طرح بندها همه جا یکسان نبوده و به یک اندازه نیست. بعضی قسمتهای آن ضخیم تر بوده و برخی جاهای آن باریکتر است. به همین علت طراح از”مغزی” نیز استفاده می‌کند. در این خصوص نقاش رنگ مغزی یا تخمه را به تناسب رنگ اسلیمی‌انتخاب می‌کنند. در نقطه گذاری اسلیمی‌در برخی موارد نقطه آن با مغزی تداخل پیدا می‌کند. برای اجتناب از این مساله و با در نظر گرفتن این نکته که باید رنگهای نقطه اسلیمی‌با رنگ مغزی متمایز باشد نقاش باید در آغاز کارو انتخاب رنگها ، به فکر چگونگی رنگ نقطه اسلیمی‌و مغزی آن باشد.

در اکثر موارد دو طرف بندهای اسلیمی‌با یک ر آرایش می‌شود ولی باید رنگ مغزهایی که برای تزئین اسلیمی‌در داخل آن کار شده است با نقش و طرح فرش تناسب و هماهنگی داشته باشد.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]

نقاشی نقشه فرش-نکات مهم در نقطه زدن

نکات مهم در نقطه زدن:

در نقطه زدن توجه ورعایت نکات مهم زیر ضروری است:

۱- حرکت قلم نقطه باید دقیقاً در داخل خانه های شطرنجی انجام گیرد. به طوری که فضای داخل خانه با یک حرکت قلم پر شده و رنگ از آن خارج نشود. اگر حرکت قلم نقطه از خانه ها خارج گردد در هنگام بافت چنین نقشه هایی برای بافنده ایجاد مشکل می‌کند. در صورتی که نقطه گذاری به طور صحیح صورت نگیرد و رنگ نقطه با حرکت اشتباه قلم کمی‌بیرون بزند و با رسیدن به خانه کناری دو نقطه دیده شود. در این حالت اگر بافنده ماهر باشد به رج بعدی مراجعه می‌کند ولی اگر رفع اشکال نشود در رج بعدی دچار مشکل بزرگتری می‌شود که در حالت کلی چنین نقشه هایی ایراددار هستند و از نظر هنری ارزشی ندارند. بنابراین باید اصول نقطه گذاری به طور دقیق رعایت شود و با تمرینات مناسب و پیگیر سعی شود نقشه و طرحی که نقطه گذاری می‌شود. از نظر زیبایی و هنری ایرادی نداشته شود.

۲- نقطه باید دقیقاً چهارگوش درآمده و گرد در آمدن و یاناقص بودن آن جلوگیری شود.

۳-باید به غلظت رنگ حتماً توجه شود. زیرا ضرورت دارد که در این مرحله بیشتر از غلظت رنگ مورد استفاده در مرحله رنگ زدن باشد. البته این غلظت نباید به حدی باشد که مانع کار کردن قلم روی خانه های شطرنجی نقشه گردد. در این صورت نقطه ها شکسته به نظر خواهند رسید که اصطلاحاً به ان نیامدن رنگ دنبال قلم می‌گویند. در چنین مواردی پس از به هم زدن رنگ کمی‌آب یا صمغ به آن اضافه می‌کنند تا برای کار‌آماده شود.

همچنان که در کتاب اول نگ در نقشه فرش نیز اشاره شده است بعضی از رنگها موهای قلم نقطه را جمع می‌کنند و بعضی از آنها قلم نقطه را باز می‌کنند. در نتیجه برای اینکه انجام کار با مشکلی مواجه نشود باید از چندین قلم نقطه استفاده شود به طوری که نوک این قلمها از نظر بزرگی و کوچکی مقداری فرق داشته باشند. شایان ذکر است که رنگ سفید رنگی است که قلم مو را باز یا پهن می‌کند و برعکس رنگ مشکی رنگی است که قلم مو را جمع یا باریک می‌کند. بنابراین باید برای هرکدام از این رنگها قلم موی جداگانه ای به کار برده شود که نوک آنها از نظر باریکی و پهنی متفاوت باشند .

ناگفته نماند که از قلم نقطه‌ای که با آن رنگ مشکی کار می‌شود می‌تواند در اکثر رنگها استفاده کرد. ولی قلم مویی که برای رنگ سفید در نظر گرفته شده است چون باریک تر از دیگر قلمهاست نمی‌توان در رنگهای دیگر استفاده نمود. و آن را فقط برای رنگهای سفید و کرم می‌توان به کار برد. بدیهی است که پس از انجام تمرینات مداوم می‌توان به راحتی قلم موی مورد نیاز را تشخیص داده و این توانایی را پیدا کرد که از کدام قلمها در چه رنگی باید استفاده کرد.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]

نقاشی نقشه فرش-روش کشیدن قلم رنگ بر روی کاغذ نقشه

روش کشیدن قلم رنگ بر روی کاغذ نقشه:

ابتدا باید قلم موی مخصوص انتخاب شده و سپس در درلیوان پر آبی که همیشه در کنار میز کار قرار دارد شسته شود تا موهای آن کاملاً نرم شود. البته تکان دادن قلم مو در داخل لیوان برای نرم شدن موهای قلم کافی است. پس از خشک کردن قلم مو با دستمال تمیز و یا دستمال کاغذی می‌توان آن را در داخل رنگ که قبلاً با غلظت کافی آماده شده است، فرو برده و سپس قلم موی حاوی رنگ را بر سطح گل از بالا به پایین به یک سمت کشید. در این مرحله ابتدا کناره های گلها یا برگها و سپس وسط طرح مورد نظر رنگ زده می‌شود . منظور از کناره ها دور گلها است که با مداد کشیده شده است.

باید دقت شود که رنگ از خطوط مدادی بیرون نزند. همچنین باید سعی شود همه جای طرح به طور یکنواخت و به یک میزان رنگ زده شود. برای این کار کافی است که قلم فقط یک بار بر روی طرح کشیده شودو در صورتی که رنگ به خوبی در روی طرح پیاده نشد می‌توان دوبار قلم را روی طرح کشید.

کشیدن مکرر قلم روی طرح کار درستی نیست، زیرا اولاً از سرعت عمل نقاش کاسته می‌شود، ثانیاً این کار باعث ساییده شدن کاغذ می‌گردد. بنابراین یکبار و به طور استثناء دوبار کشیدن قلم مو بر روی نقشه کافی و  مناسب است.

شناخت کافی از رنگها و نیز تجربه استفاده از آنها عامل مهمی‌در افزایش کیفیت نقشه فرش می‌باشد. به طور مثال یک نقاش باید بداند که رنگ لاکی با داشتن غلظت زیاد باعث نمی‌شودکه خانه های ریز نقشه که در زیر رنگ هستند دیده نشده و بافنده با مشکل مواجه شود یا اینکه یک نقاش باید این آگاهی را داشته باشد که کار با رنگ سرمه ای نیاز به دقت و تجربه کافی و عملی دارد و باید به موارد ذیل کاملاً عما نمود.

ویژگی رنگ سرمه ای کاملاً برعکس رنگ لاکی است. به همین دلیل باید هنگام استفاده از رنگ سرمه ای ، آب لیوان قلم شوی را عوض کرده و قلم رنگ کاملاً در آب جدید مورد شستشو قرار گیرد. زیرا رنگ سرمه ای رنگی حساس بوده و در صورت قلم آلوده با آن، کپک زده و دیگر قابل استفاده نخواهد بود.هنگام کار کردن با رنگ سرمه ای نباید همه موی قلم را در رنگ فرو برد بلکه باید نصف موهای قلم را رنگی کرده و به طور یکنواخت برروی سطح کشید. استاندارد بودن غلظت رنگ سرمه ای بسیار مهم است. همچنین آماده کردن آن باید با دقت و حوصله کافی انجام گیرد.

اگر غلظت رنگ زیاد باشد خانه های ریز نقشه دیده نشده ، در نتیجه نقشه خوانده نخواهد شد. برعکس اگر غلظت رنگ کم باشد رنگ کاملاً بر روی نقشه و طرح ننشسته و به جای رنگ سرمه ای ، رنگی به صورت سرمه ای مایل به آبی حاصل خواهد شد و بروز چنین مواردی در کار رنگ نقشه ایرادی بزرگ محسوب می‌شود. بنابراین قبل از استفاده از رنگ سرمه ای با آگاهی از مسائل مذکور باید آن را به دقت آماده کرده و قبل از استفاده در روی طرح اصلی روی کاغذ دیگری مورد آزمایش قرار داد و در صورت مناسب در طرح اصلی استفاده شود.

رنگهای دیگری همچون آبی روشن وآبی سیر الماسی و …. هر کدام به نوعی نیاز به دقت و ظرافت دارند تا کاملاً یکنواخت بر سطح (طرح) مورد نظر کشیده شوند تا کار انجام شده کالمل و بدون عیب و  نقص باشد. به عبارت بهتر انگشت اشاره تکیه گاه قلم مو و انگشت شست نگهدارنده و کنترل کننده قلم باشد. قلم مو باید در بین انگشتان راحت قرار بگیرد و نباید به آن فشار وارد شود.

به مرور زمان باید قلم مو  در انگشتان دست و همچنین در خود دست جای خاص خود را پیدا کند. از سوی دیگر قلم مو باید در دست به نرمی‌حرکت کرده و این کار را آن قدر تمرین شده باشد که فشار آن بر روی انگشتان و مچ دست احساس نشود. این عبارت باید در قلم رنگ و قلم نقطه کردن یکسان بوده و تفاوت نداشته باشد.

در اینجا خاطر نشان می‌شود که هنگام استفداده از قلم موی رنگ  یا قلم موی نقطه باید همیشه آن را نرم نگه داشت. یعنی وقتی احساس شد که رنگ روی قلم مو خشک شده باید حتما قلم را در آب فرو بدر تا کمی‌نرمتر شود که در این صورت کار با آن راحتتر خواهد بود. باید این کار هرچند مدت یکبار تکرار شود تا کار با سرعت بیشتری پیش برود.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]